Στοιχεία Τεύχους
 Υλικό απο το αρχείο του
"
του Βύρωνα"
Τεύχος:41 , Ημερομηνία: 12/1998
Στοιχεία Στήλής
Σελίδα:4
Κατηγορία -ΙΣΤΟΡΙΑ-
Περιεχόμενο
-ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ-
Συντάκτης
-ΘΕΜΗΣ ΦΑΣΟΥΛΑΣ, ΝΙΚΟΣ ΔΕΛΛΑΤΟΛΑΣ
 

"ΟΛΕΣ ΟΙ ΘΥΣΙΕΣ ΠΗΓΑΝ ΧΑΜΕΝΕΣ"
Λεωνίδας Βελιαρούτης, (οργανωτικός γραμματέας της 6ης αχτίδας ΕΑΜ το ‘44)

«ΕΝΤΟΣ»: Πόσο δύσκολο ήταν να είσαι Αριστερός στα Γιάννενα του Μεσοπολέμου;
Απ.: Μυήθηκα νωρίς στην αριστερή ιδεολογία, από ένα φοιτητή της Νομικής. Συμμετείχα σε μία εξωκομματική οργάνωση της ΟΚΝΕ που είχε δημιουργηθεί στο Διδασκαλείο από το 1932, την «Ομάδα Πρωτοπόρων». Κάναμε εκδρομές, απαγγέλλαμε ποίηση, μιλούσαμε για την πολιτική. Κυκλοφορούσε κι ένα περιοδικό, οι «Νέοι Πρωτοπόροι». Θυμάμαι ότι είχαμε γιορτάσει τα πενηντάχρονα από το θάνατο του Μαρξ, το 1933. Την ίδια χρονιά στρατολογήθηκα στην ΟΚΝΕ.
«ΕΝΤΟΣ»: Οι τοπικές αρχές πώς σας αντιμετώπιζαν;
Απ.: Μας παρακολουθούσε η Αστυνομία, αλλά δεν διωκόμασταν. Όταν επεβλήθη η δικτατορία του Μεταξά, όσοι είχαμε φάκελο, καταφέραμε με τη βοήθεια ορισμένων καθηγητών να εξασφαλίσουμε πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων για να διοριστούμε. Εγώ διορίστηκα δάσκαλος στη Λήμνο το 1938.
«ΕΝΤΟΣ»: Πολιτικά οι συνθήκες πρέπει να ήταν δύσκολες. Μιλάμε για τα μέσα της Δικτατορίας.
Απ.: Στη Λήμνο υπήρχε μία υποτυπώδης οργάνωση, κυρίως μεταξύ των δασκάλων. Ήμασταν τρεις Ηπειρώτες και ένας Ίμβριος που βοηθήσαμε να γίνει η πρώτη οργάνωση του ΕΑΜ στο νησί. Ένας συνάδελφος είχε έρθει στην Αθήνα για μετεκπαίδευση και το Νοέμβριο του 1941 επέστρεψε στο νησί φέρνοντας τις πρώτες προκηρύξεις και το καταστατικό του ΕΑΜ.
«ΕΝΤΟΣ»: Ξεκινήσατε από τη Λήμνο, ωστόσο η δράση σας επικεντρώνεται στην Αθήνα.
Απ.: Ήρθα στην Αθήνα το 1942 για να δώσω εξετάσεις στην Πάντειο. Αρχικά δραστηριοποιήθηκα στο ΕΑΜ Κολωνακίου και αργότερα ως γραμματέας στην ΚΟΒ Ζωγράφου. Έμενα, όμως, στην Καισαριανή, στη Β. Κωνσταντίνου 94, όπως λέγονταν τότε. Είχα ξαναμείνει στην Καισαριανή το 1937, όταν δίδασκα στη Σχολή Καλπάκα, στο Παγκράτι.
«ΕΝΤΟΣ»: Ποια κατάσταση επικρατούσε στην κατοχική Καισαριανή;
Απ.: Δύσκολα, πέτρινα χρόνια, αλλά γεμάτα ενθουσιασμό. Ανέβαιναν οι γερμανοτσολιάδες και έβαζαν φωτιά στις παράγκες της Κάτω Καισαριανής για να τρομοκρατήσουν τον πληθυσμό. Γιατί τις ανατολικές συνοικίες της Αθήνας τις είχαν αναλάβει οι Ταγματασφαλίτες. Οι Γερμανοί ανέβαιναν οργανωμένοι, έκαναν τα λεγόμενα μπλόκα, όπως στο Βύρωνα και στο Δουργούτι.
«ΕΝΤΟΣ»: Και εσείς πώς αντιδρούσατε;
Απ.: Στην Καισαριανή υπολογίζω ότι από το Δεκέμβριο του 1943 μέχρι το Σεπτέμβριο του 1944 έγιναν σαράντα οκτώ μάχες. Ανέβαιναν οι Ταγματασφαλίτες με πλήρη οπλισμό και ο εφεδρικός ΕΛΑΣ έδινε τη μάχη από στενό σε στενό, από σπίτι σε σπίτι και μετά συμπτυσσόταν προς το βουνό. Η τρομοκρατία που ζήσαμε το καλοκαίρι του 1944 είναι ασύλληπτη. Τότε ανέλαβα οργανωτικός γραμματέας στην 6η Τομεακή Επιτροπή του ΕΑΜ, στις ανατολικές συνοικίες της Αθήνας. Γραμματέας, θυμάμαι, στην ΚΟΒ Κουπονίων ήταν η ηθοποιός Ασπασία Παπαθανασίου.
«ΕΝΤΟΣ»: Τι εννοείτε «μάχες» μέσα στην Καισαριανή; Ακούγεται κάπως «κινηματογραφικό»...
Απ.: Μάχες με όλη τη σημασία της λέξης. Σε καμιά άλλη πόλη της Ευρώπης δεν γίνονταν οδομαχίες. Μόνο στην Αθήνα. Ξεφύλλιζα πρόσφατα ένα βιβλίο που διάβαζα τότε και βρήκα μία σημείωση στην άκρη της σελίδας: «24 Αυγούστου 1944. Γενική απεργία. Μάχες στη γειτονιά μου». Είχαν ανεβεί τότε οι Ταγματασφαλίτες και οι χωροφύλακες και είχαν χτυπήσει τις μικρές ομάδες του εφεδρικού ΕΛΑΣ. Σε μία παρόμοια μάχη, στις 16 Ιουνίου 1944 σκοτώθηκε ο γραμματέας της ΚΟΒ Καισαριανής, ο «Απόλλωνας». Βλέπετε, όλοι κυκλοφορούσαμε με ψευδώνυμα. Στο ΕΑΜ όλοι με ξέρανε σαν «Αλέκο». Πιο παλιά, στου Ζωγράφου, ως «Γιάννη». Επειδή, μάλιστα, ήμουν κοκκινοπρόσωπος, με φωνάζανε «Γιάννης ο Κόκκινος».
«ΕΝΤΟΣ»: Οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι την Απελευθέρωση;
Απ.: Οι ανατολικές συνοικίες ήταν σχεδόν ελεύθερες ήδη από το Σεπτέμβριο του 1944. Δεν πλησίαζε χωροφύλακας ή «γερμανοτσολιάς». Έγινε πλατιά στρατολογία στον ΕΛΑΣ και κυκλοφορούσε ελεύθερα ο «Ριζοσπάστης». Τέλη Σεπτεμβρίου είχαμε παρελάσει στη λεωφόρο Υμηττού, το ΕΑΜ και η ΕΠΟΝ με σημαίες και ο ΕΛΑΣ με τα όπλα.
Μαθαίναμε, βέβαια, για τα όσα συνέβαιναν στο εξωτερικό. Δεν είδαμε με καλό μάτι τη Συμφωνία του Λιβάνου. Η γραμμή, όμως, έλεγε ότι αυτή ήταν η μοναδική λύση. Όταν κατεβήκαμε στο Σύνταγμα στις 18 Οκτώβρη και υποδεχτήκαμε τον Γ. Παπανδρέου ως Πρόεδρο της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, φωνάζαμε «Λαοκρατία-Λαοκρατία-Λαοκρατία». «Ναι, πιστεύουμε και εις την Λαοκρατίαν», είπε ο Παπανδρέου. Ήταν, όμως, ξεκάθαρο ότι εφόσον υπογράφτηκε η Συνθήκη της Καζέρτας, οι Άγγλοι θα επεμβαίναν σκανδαλωδώς. Έτσι φτάσαμε στο Δεκέμβρη.
«ΕΝΤΟΣ»: Ήσασταν παρών στη συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγματος, στις 3 Δεκέμβρη;
Απ.: Βεβαίως. Έζησα όλες αυτές τις μάχες, σε μία από τις οποίες, μάλιστα, σκοτώθηκε και μία αδιόριστη δασκάλα, γραμματέας του ΕΑΜ Γυναικών Παγκρατίου. Ως ΕΑΜ οργανώναμε συσσίτια και συγκεντρώσεις. Εγκαταλείψαμε τις Ανατολικές Συνοικίες μαζί με τον ΕΛΑΣ, στις 29 Δεκέμβρη. Μαζί περάσαμε με πεζοπορία τον Υμηττό και το Γενάρη του ‘45, μαζί με άλλους, πέρασα τα Λιόσια, τη Νέα Ιωνία, την Πάρνηθα, έφτασα στα Φάρσαλα κι από ‘κει στην Αγιά της Λάρισας. Μαζί μας ήταν, θυμάμαι, οι ηθοποιοί Γιώργος Οικονομίδης και Μιράντα Μυράτ.
«ΕΝΤΟΣ»: Πάγωσε τις καρδιές σας ο Δεκέμβρης του ‘44;
Απ.: Η απογοήτευση και η πίκρα μου ήταν -και παραμένει- πολύ μεγάλη: ~Ο,τι ονειρευτήκαμε χάθηκε. Η Βάρκιζα ήταν ένα λάθος. Το Κόμμα δεν μπόρεσε να διαγνώσει ότι έπρεπε να ακολουθήσουμε έναν άλλο δρόμο. Το Κ.Κ. Γαλλίας, για παράδειγμα, αρνήθηκε να αφοπλίσει τα τμήματά του πριν διαπραγματευτεί τις προτάσεις του με τον Ντε Γκολ. Μετά την Απελευθέρωση, εφόσον συνεχιζόταν ο Παγκόσμιος Πόλεμος, θα αναγκάζαμε τους Άγγλους να δεχτούν τους δικούς μας όρους, την ομαλή, δηλαδή, δημοκρατική εξέλιξη του πολιτεύματος με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος και εκλογών.
Πώς όμως θα τους αντιμετωπίζαμε στην Αθήνα; Με τα λιανοπίστολα; Έπρεπε να μεταφέρουμε τις μάχες στο βουνό, όπως έκανε ο Άρης Βελουχιώτης.
«ΕΝΤΟΣ»: Δεν εξαργυρώθηκε δηλαδή η δυναμική του ΕΑΜικού κινήματος;
Απ.: Σε καμία περίπτωση. Ο Λαός είχε αγκαλιάσει το ΕΑΜικό Κίνημα στην Κατοχή και προσδοκούσε από αυτό κάτι διαφορετικό στην Απελευθέρωση. Ήταν ένα θαυμάσιο κίνημα με τεράστιες προοπτικές. Το Κόμμα, όμως, επέλεξε τη Βάρκιζα και την αποχή από τις εκλογές του 1946. Θα βγάζαμε τουλάχιστον εκατό βουλευτές και η εξέλιξη της Ιστορίας ίσως να ήταν διαφορετική.
«ΕΝΤΟΣ»: Ποια ήταν η συνέχεια μετά τη Βάρκιζα;
Απ.: Το 1945 επέστρεψα στη Λήμνο. Δεν είχα υπηρετήσει, όμως, στο στρατό λόγω αναβολής για σπουδές. Έτσι, με συνέλαβαν το 1947 ως ανυπότακτο και το Φεβρουάριο του 1948 με έστειλαν στη Μακρόνησο, απ’ όπου απολύθηκα το Μάιο του 1949. Επικρατούσε κλίμα τρομοκρατίας. Αγγαρείες, αφόρητη δίψα, εθνικοπατριωτική διδασκαλία. Το μόνο που κάναμε, ήταν παθητική αντίσταση. Άσκησαν αδιανόητη βία για να «σπάσουν» το Α’ Τάγμα Σκαπανέων κι αφού δεν τα κατάφεραν, τους έβαλαν τέλη Φεβρουαρίου του 1948 σε έναν ανοικτό χώρο και τους χτύπησαν με πολυβόλα. Σκοτώθηκαν 20-25 άτομα.
«ΕΝΤΟΣ»: Μετά τον εμφύλιο ασχοληθήκατε με την πολιτική;
Απ.: Επανήλθα στην υπηρεσία μου με τον ευεργετικό Νόμο 1540 του Πλαστήρα, έχοντας όμως ένα φάκελο να με «καταδιώκει». Δεν οργανώθηκα κομματικά, διάβαζα, όμως, την Αυγή (την έπαιρνα τυλιγμένη μέσα στο Βήμα) και μαρξιστικά βιβλία. Παντρεμένος, ήδη από το 1946, μετατέθηκα το 1961 σε ένα σχολείο της Ηλιούπολης και έμεινα εκεί μέχρι τη συνταξιοδότησή μου, το 1973.
«ΕΝΤΟΣ»: Σήμερα, ξεφυλλίζοντας τις σελίδες της προσωπικής σας ιστορίας, τι έχει απομείνει;
Απ.: Φαρμάκι. Υπάρχουν πικρές μνήμες, αλλά δεν μετανιώνω για τίποτα. Θα ξαναζούσα τις ίδιες στιγμές με το ίδιο πάθος. Εκπλήρωσα το χρέος προς την πατρίδα μου. Μπορώ, όμως, τώρα πια να πω ότι όλες οι θυσίες πήγαν χαμένες. Ύστερα, μάλιστα, από την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, η απογοήτευσή μου είναι ακόμα πιο μεγάλη.
Δεν σημαίνει βέβαια ότι η σοσιαλιστική ιδέα δεν θα ανθίσει κάποτε, αλλά σε νέες ιστορικές συνθήκες, σε άλλες συντεταγμένες, απαλλαγμένη από το σοβιετικό πρότυπο. Παραμένω πιστός στη σοσιαλιστική ιδέα, σε ένα σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο.

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΕΛΙΑΡΟΥΤΗΣ
Γεννήθηκε το 1916 στο Γραμμένο Ιωαννίνων. Οργανώθηκε αρχικά στην Ομάδα Πρωτοπόρων και το 1933 στην ΟΚΝΕ. Διορισμένος από το 1938 ως δάσκαλος στη Λήμνο, σχηματίζει μαζί με συναδέλφους του την πρώτη ομάδα του ΕΑΜ στο νησί, το Νοέμβριο του 1941.Ένα χρόνο αργότερα, έρχεται στην Αθήνα, οργανώνεται στο ΕΑΜ Κολωνακίου και στρατολογείται στο ΚΚΕ. Αν και τα σχολεία δεν λειτουργούν, αποσπάται στο Α’ Σχολείο Βενιζέλου στην Καισαριανή και αναλαμβάνει αρχικά γραμματέας στην ΚΟΒ Ζωγράφου (φθινόπωρο του 1943) και αργότερα οργανωτικός γραμματέας στην 6η Τομεακή Επιτροπή του ΕΑΜ (καλοκαίρι του 1944).
Επιστρέφει στο Σαλπί (Καλλιθέα) της Λήμνου το 1945, αλλά συλλαμβάνεται το 1947 ως ανυπότακτος και εξορίζεται στη Μακρόνησο έως το 1949. Χάρη στο νόμο 1540 του Πλαστήρα, επανήλθε το 1951 στην υπηρεσία του, όπου παρέμεινε έως το 1973, χωρίς να συμμετέχει ενεργά σε κανένα κόμμα.
Συνεργάστηκε στη σύνταξη σχολικών εγκυκλοπαιδειών, παιδαγωγικών και λογοτεχνικών μελετών. Σήμερα ζει με τη σύζυγό του, μοιράζοντας το χρόνο τους μεταξύ Αθήνας, Λήμνου και Ιωαννίνων.


Ο Λ. Βελιαρούτης απευθύνει χαιρετισμό σε πανηγυρική συγκέντρωση του ΕΑΜ Ζωγράφου, στις 27 Σεπτεμβρίου 1944.



Επιστροφή | Επιστροφή στην αρχική σελίδα | Επιστροφή στη σελίδα αναζήτησης